Szkolenia BHP online są wygodne, łatwe do zorganizowania i w wielu przypadkach rzeczywiście mogą być prawidłową formą realizacji obowiązku szkoleniowego. Problem zaczyna się wtedy, gdy pojęcie „BHP online” traktuje się zbyt szeroko i próbuje nim zastąpić każdą formę szkolenia, niezależnie od stanowiska, rodzaju pracy i obowiązujących przepisów. Tymczasem polskie regulacje rozróżniają szkolenie wstępne, instruktaż stanowiskowy oraz szkolenia okresowe, a dla każdej z tych form przewidują inne zasady. Dlatego odpowiedź na pytanie, czy szkolenie BHP online jest wystarczające, brzmi: tak, ale tylko w określonych przypadkach. Nie można uznać, że jeden kurs e-learningowy z testem na końcu zastąpi wszystkie wymagane szkolenia BHP.
Najważniejsze jest więc ustalenie, z jakim rodzajem szkolenia mamy do czynienia i jakiego pracownika ono dotyczy. Pracownik biurowy, osoba kierująca zespołem i pracownik zatrudniony na stanowisku robotniczym nie podlegają identycznym zasadom co do formy szkolenia. Inaczej wygląda też sytuacja osoby zatrudnianej do pracy zdalnej na stanowisku administracyjno-biurowym, dla której Kodeks pracy przewiduje szczególne rozwiązanie. Z tego powodu przed zakupem lub organizacją kursu online warto najpierw sprawdzić nie jego cenę czy długość, ale to, czy dana forma w ogóle odpowiada wymaganiom prawnym dla konkretnej grupy pracowników.
Szkolenie wstępne i okresowe to nie to samo
Przepisy przewidują dwa podstawowe rodzaje szkoleń BHP: wstępne i okresowe. Szkolenie wstępne odbywa się przed dopuszczeniem pracownika do pracy i obejmuje instruktaż ogólny oraz instruktaż stanowiskowy. Jego celem jest przekazanie pracownikowi wiedzy potrzebnej do bezpiecznego wykonywania pracy oraz zapoznanie go z zagrożeniami występującymi na konkretnym stanowisku. Szkolenie okresowe ma natomiast aktualizować i utrwalać wiedzę oraz zapoznawać pracownika z nowymi rozwiązaniami technicznymi i organizacyjnymi związanymi z bezpieczeństwem pracy.
To rozróżnienie ma bezpośredni wpływ na możliwość wykorzystania internetu. W szkoleniach okresowych ustawodawca przewiduje m.in. samokształcenie kierowane, które może odbywać się z wykorzystaniem internetu. W szkoleniu wstępnym sytuacja jest znacznie bardziej ograniczona, ponieważ jego częścią jest instruktaż stanowiskowy, a ten z założenia odbywa się na stanowisku pracy. Jeśli chcesz szerzej uporządkować temat obowiązku i częstotliwości szkoleń, pomocny jest artykuł szkolenia BHP – kto musi je odbyć i jak często.
Instruktażu stanowiskowego nie da się po prostu zastąpić kursem internetowym
Instruktaż stanowiskowy ma bardzo praktyczny charakter. Państwowa Inspekcja Pracy wskazuje, że odbywa się on na stanowisku pracy i powinien obejmować rozmowę wstępną z pracownikiem, pokaz bezpiecznego wykonywania czynności, próbne wykonanie pracy przez pracownika, ewentualną korektę popełnionych błędów oraz samodzielną pracę pod nadzorem instruktora. Dopiero pozytywne sprawdzenie wiadomości i umiejętności pozwala dopuścić pracownika do pracy na określonym stanowisku.
Z tego powodu zwykły e-learning, film czy prezentacja nie zastępują instruktażu stanowiskowego tam, gdzie jest on wymagany. Szczególnie dotyczy to pracowników wykonujących pracę na stanowiskach robotniczych oraz innych stanowiskach, na których występuje narażenie na czynniki niebezpieczne, szkodliwe lub uciążliwe. Samo obejrzenie materiałów przez internet nie daje możliwości sprawdzenia, czy pracownik prawidłowo wykonuje konkretne czynności i czy potrafi zastosować zasady bezpieczeństwa w rzeczywistej pracy. Szerzej ten temat opisuje artykuł szkolenie stanowiskowe – co to jest.
Kiedy szkolenie wstępne może odbyć się w całości online?
Istnieje ważny wyjątek dotyczący pracy zdalnej. Kodeks pracy przewiduje, że jeśli praca zdalna została uzgodniona przy zawieraniu umowy o pracę, to w przypadku osoby przyjmowanej na stanowisko administracyjno-biurowe szkolenie wstępne BHP może zostać przeprowadzone w całości za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej. To konkretne, ustawowe rozwiązanie i właśnie dlatego nie należy rozszerzać go automatycznie na wszystkie stanowiska i wszystkie formy zatrudnienia.
To dobry przykład pokazujący, dlaczego ogólne stwierdzenie „szkolenie wstępne BHP można zrobić online” byłoby zbyt daleko idące. Możliwość pełnego przeprowadzenia szkolenia wstępnego przez internet dotyczy ściśle określonej sytuacji związanej z pracą zdalną na stanowisku administracyjno-biurowym. W pozostałych przypadkach trzeba analizować wymagania wynikające z rozporządzenia oraz charakter konkretnego stanowiska.
Uwaga na stare informacje z okresu pandemii
W internecie nadal można znaleźć wiele poradników przygotowanych w czasie pandemii COVID-19, kiedy przepisy czasowo dopuszczały szersze stosowanie rozwiązań zdalnych w szkoleniach BHP. Część takich tekstów wciąż jest dobrze widoczna w wynikach wyszukiwania, choć obecnie nie powinna być traktowana jako uniwersalna podstawa do organizowania szkoleń wstępnych przez internet.
Przy tematach BHP trzeba więc szczególnie uważnie sprawdzać daty publikacji oraz podstawę prawną, na którą powołuje się autor. Aktualne zasady należy wyprowadzać z Kodeksu pracy, obowiązującego rozporządzenia w sprawie szkolenia w dziedzinie BHP oraz bieżących wyjaśnień Państwowej Inspekcji Pracy, a nie z poradników odnoszących się do czasowych regulacji pandemicznych. To właśnie takie rozróżnienie ma znaczenie dla rzetelności informacji i podejścia zgodnego z E-E-A-T.
Szkolenia okresowe dają większe możliwości korzystania z internetu
W przypadku szkoleń okresowych przepisy są bardziej elastyczne. Z wyjątkiem pracowników zatrudnionych na stanowiskach robotniczych szkolenie okresowe może być prowadzone między innymi w formie kursu, seminarium albo samokształcenia kierowanego. To ostatnie pojęcie ma szczególne znaczenie w kontekście szkoleń online, ponieważ rozporządzenie wyraźnie przewiduje możliwość przekazywania materiałów za pomocą internetu, pod warunkiem zapewnienia uczestnikom konsultacji z osobami spełniającymi wymagania dla wykładowców.
W praktyce oznacza to, że szkolenie okresowe online może być prawidłowo zorganizowane dla wielu grup pracowników, ale nie powinno ograniczać się do udostępnienia kilku plików i automatycznego testu. Musi spełniać wymagania właściwe dla samokształcenia kierowanego, obejmować odpowiedni program, materiały dopasowane do danej grupy i rzeczywistych warunków pracy oraz zapewniać możliwość konsultacji. Sam fakt, że uczestnik loguje się na platformę e-learningową, nie przesądza jeszcze o zgodności całego szkolenia z przepisami.
Kto może odbywać szkolenie okresowe w formule online?
Forma samokształcenia kierowanego może być wykorzystywana m.in. w szkoleniach okresowych pracodawców i osób kierujących pracownikami, pracowników inżynieryjno-technicznych, pracowników służby BHP, osób wykonujących zadania tej służby oraz pracowników administracyjno-biurowych, o ile oczywiście szkolenie okresowe jest w ich przypadku wymagane. Rozporządzenie przewiduje tę formę również dla innych grup, których praca wiąże się z odpowiedzialnością w zakresie bezpieczeństwa pracy albo określonym rodzajem narażenia.
To właśnie w tych grupach szkolenia internetowe mają największe zastosowanie. Dają pracownikowi możliwość realizowania materiału we własnym tempie, powrotu do trudniejszych zagadnień i łączenia nauki z organizacją pracy. Nie zwalnia to jednak organizatora z obowiązku dopasowania programu do rodzaju i warunków wykonywanej pracy. Rozporządzenie wyraźnie wskazuje, że programy nie powinny być identyczne dla wszystkich uczestników bez względu na stanowisko.
Pracownicy robotniczy podlegają innym zasadom
Bardzo ważny wyjątek dotyczy pracowników zatrudnionych na stanowiskach robotniczych. W ich przypadku szkolenie okresowe powinno być prowadzone w formie instruktażu, a ramowy program przewiduje między innymi instruktaż na stanowisku pracy, wykład, pogadankę, film oraz omówienie charakterystycznych wypadków i wniosków profilaktycznych. Oznacza to, że zwykły kurs e-learningowy z materiałami i testem nie spełnia samodzielnie wymagań przewidzianych dla tej grupy.
To rozróżnienie jest bardzo istotne w praktyce. Pracownik administracyjno-biurowy i pracownik produkcji nie powinni być automatycznie kierowani na ten sam rodzaj szkolenia tylko dlatego, że platforma internetowa oferuje uniwersalny „kurs BHP online”. Forma musi być dopasowana nie tylko do tematu, ale także do rodzaju pracy oraz zagrożeń występujących na danym stanowisku.
„Szkolenie BHP online” nie jest osobną kategorią prawną
Warto zwrócić uwagę na jeszcze jeden niuans. Przepisy nie posługują się pojęciem „szkolenie BHP online” jako odrębną formą szkolenia. Rozporządzenie mówi o instruktażu, kursie, seminarium i samokształceniu kierowanym. Internet jest jednym ze sposobów realizacji tego ostatniego, ale sam sposób dostępu do materiałów nie tworzy nowej kategorii prawnej.
Dlatego samo hasło „kurs BHP online z certyfikatem” nie wystarcza, aby stwierdzić, że szkolenie jest prawidłowo zorganizowane. Trzeba ustalić, dla jakiej grupy zostało przygotowane, na jakiej podstawie prawnej jest realizowane, czy program odpowiada konkretnemu stanowisku, czy dostępne są konsultacje i czy sposób zakończenia szkolenia spełnia wymagania wynikające z przepisów.
Sam dostęp do platformy e-learningowej nie wystarcza
Prawidłowe samokształcenie kierowane powinno dawać uczestnikowi realną możliwość zdobycia i aktualizowania wiedzy oraz kontaktu z osobą kompetentną do udzielania wyjaśnień. Z punktu widzenia przepisów ważne jest więc nie tylko to, że materiały znajdują się w internecie, ale także sposób organizacji całego procesu.
Dobre szkolenie okresowe online powinno mieć program dostosowany do danej grupy pracowników, materiały odpowiadające rzeczywistym zagrożeniom i warunkom pracy, możliwość konsultacji oraz właściwie przeprowadzoną weryfikację wiedzy. Jeśli wszystkie grupy pracowników otrzymują identyczny zestaw kilkunastu slajdów bez odniesienia do specyfiki stanowiska, trudno mówić o dobrym dopasowaniu szkolenia do wymagań rozporządzenia.
Szkolenie okresowe kończy się egzaminem
Państwowa Inspekcja Pracy przypomina, że szkolenie okresowe kończy się egzaminem sprawdzającym opanowanie materiału, przeprowadzanym przed komisją powołaną przez organizatora szkolenia. Po pozytywnym wyniku uczestnik otrzymuje zaświadczenie o ukończeniu szkolenia, które następnie przechowuje się w dokumentacji pracowniczej.
To oznacza, że prawidłowa realizacja szkolenia online nie może polegać wyłącznie na biernym obejrzeniu prezentacji. Musi istnieć również mechanizm sprawdzenia, czy pracownik rzeczywiście opanował wymagany materiał. Jest to szczególnie ważne z perspektywy pracodawcy, ponieważ to on odpowiada za zapewnienie pracownikom odpowiedniego przygotowania w zakresie bezpieczeństwa pracy.
Nie każdy pracownik biurowy musi odbywać szkolenie okresowe
Przy pracownikach administracyjno-biurowych pojawia się jeszcze jedna ważna kwestia. W określonych przypadkach szkolenie okresowe w ogóle nie jest wymagane. Dotyczy to pracowników administracyjno-biurowych zatrudnionych u pracodawców prowadzących działalność zaliczaną do grupy o kategorii ryzyka nie wyższej niż trzecia, o ile z oceny ryzyka zawodowego nie wynika potrzeba przeprowadzenia takiego szkolenia.
Dlatego przed pytaniem „czy okresowe BHP dla pracownika biurowego można zrobić online?” warto czasem zadać pytanie wcześniejsze: „czy w tym przypadku szkolenie okresowe jest w ogóle wymagane?”. To pokazuje, dlaczego automatyczne kupowanie kursu dla wszystkich zatrudnionych bez sprawdzenia sytuacji konkretnego pracodawcy nie zawsze jest właściwym rozwiązaniem.
Kiedy szkolenie BHP online może być wystarczające?
Internetowa forma dobrze sprawdza się przede wszystkim tam, gdzie przepisy dopuszczają samokształcenie kierowane, a organizator rzeczywiście zapewnia wszystkie wymagane elementy. Dotyczy to wielu szkoleń okresowych dla kadry kierowniczej, pracowników administracyjno-biurowych, pracowników inżynieryjno-technicznych czy służby BHP. Możliwość pełnego szkolenia wstępnego online istnieje również w szczególnej sytuacji osoby przyjmowanej na stanowisko administracyjno-biurowe i rozpoczynającej pracę zdalną na zasadach określonych w Kodeksie pracy.
W takich przypadkach szkolenie online może być wygodne i efektywne, pod warunkiem że nie jest jedynie formalnym „przeklikaniem” kilku ekranów. Powinno odpowiadać realnym obowiązkom pracownika i zagrożeniom związanym z wykonywaną pracą, ponieważ celem BHP nie jest zdobycie zaświadczenia, lecz przygotowanie pracownika do bezpiecznego działania.
Kiedy samo szkolenie online nie wystarczy?
Najbardziej oczywistym przypadkiem jest instruktaż stanowiskowy. Tam, gdzie pracownik musi nauczyć się bezpiecznego wykonywania konkretnych czynności, potrzebny jest bezpośredni pokaz, praktyczne wykonanie pracy i sprawdzenie sposobu działania na stanowisku. Podobnie zwykły kurs e-learningowy nie zastąpi szkolenia okresowego pracownika robotniczego, ponieważ dla tej grupy przepisy wymagają instruktażu.
Szczególną ostrożność należy zachować również przy pracach związanych z maszynami, narzędziami, substancjami niebezpiecznymi czy innymi zagrożeniami, których nie da się odpowiedzialnie omówić wyłącznie na poziomie ogólnej teorii. W takich sytuacjach część cyfrowa może wspierać proces uczenia, ale nie powinna zastępować praktycznego przygotowania pracownika.
Czy szkolenie BHP online jest więc wystarczające?
Tak, ale tylko wtedy, gdy dana forma jest dopuszczona dla konkretnego rodzaju szkolenia i grupy pracowników, a organizator spełnia wymagania dotyczące programu, konsultacji, weryfikacji wiedzy i dokumentacji. Nie można natomiast traktować jednego kursu e-learningowego jako uniwersalnego zamiennika każdego obowiązku szkoleniowego.
Najbezpieczniejsza zasada brzmi więc: najpierw ustalamy, jaki rodzaj szkolenia jest wymagany i dla jakiego stanowiska, a dopiero potem wybieramy formę jego realizacji. Jeśli chcesz porównać dostępne szkolenia z zakresu BHP i bezpieczeństwa pracy, warto patrzeć nie tylko na wygodę i cenę kursu, ale przede wszystkim na jego zgodność z wymaganiami dla konkretnej grupy uczestników.
Właśnie to rozróżnienie ma największe znaczenie praktyczne. Szkolenie online może być bardzo dobrym rozwiązaniem wtedy, gdy przepisy na nie pozwalają i gdy jest dobrze zaprojektowane. Tam jednak, gdzie bezpieczeństwo zależy od praktycznego opanowania czynności na konkretnym stanowisku, internet nie powinien być traktowany jako substytut rzeczywistego instruktażu.
